Article

ክልተ ናይ ኣካዳሚ ጆርናላት ተመሪቐን

  ኣሕተምቲ ሕድሪ ምስ ሃገራዊ ኮምሽን ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን ኣብያተ መጻሕፍቲ ኣውገትን ብምትሕብባር “ጆርናል መጽናዕቲታት ኤርትራ” ከምኡ’ውን “ጆርናል ስነ-ፍልጠትን ምህንድስናን ኤርትራ” (Journal of Eritrean Studies and Eritrean Journal of Science and Engineering) ብዕለት 03/11/2017 ኣብ ኣዳራሽ እምባሶይራ ኣመሪቑ። ኣብቲ መንእሰያት፡ ተመሃሮ፡ ጸሓፍቲ፡ ፕሮፌሰራት፡ ኣባላት ኮምሽን ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ፡ መምሃራን ኮለጃትን ካብ ዝተፈላለዩ ትካላት ዝመጹ ዕዱማት ኣጋይሽን ዝተሳተፍዎ ኣጋጣሚ፡ ብኣካየድቲ ናይ’ተን ጆርናላት፡ ብዛዕባ ኣገዳስነት ኣካዳምያዊ ጆርናላት፡ ድሕረ-ባይታ ናይ ክልቲአን ጆርናላት፡ ትሕዝቶን ናይ መጻኢ መደባትን መግለጺ ተዋሂቡ።

  ኣብቲ መደብ ፕሮፌሰር ዘመንፈስ ጽገ ካብ ሃገራዊ ኮምሽን ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ፡ ሓፈሻዊ ድሕረ-ባይታ ጆርናላትን ዕላምኦምን መግለጺ ኣቕሪቡ። ፕሮፌሰር ዘመንፈስ ኣብ መግለጺኡ፡ ኣካዳምያዊ ጆርናላት ብ1663 ጽሟቕ ወርሓዊ ስነ-ፍልጠታዊ ዘተታት ብዝሓዘሉ ትሕዝቶታት ከም ዝጀመሩን ዘይከም መጽሔታት ኣብ ጸቢብ ዓንኬል ስነ-ፍልጠታዊ ርኽበታት ዘተኵሩ ጽሑፋት ምዃኖም ሓቢሩ። ንዕላማን ኣገዳስነትን ጆርናላት ክገልጽ እንከሎ፡ ጆርናላት፡ ሓደሽ ፍልጠት ንምዝርጋሕ፡ ንኣቐዲሞም ከም ሓቂ ተወሲዶም ዝጸንሑ ፍልጠታት ንምብዳህ፡ ንደረጃ ፍልጠት ካብቲ ፍሉጥ ናብቲ ዘይፍሉጥ ንምስግጋር፡ ሓድሽ ኣገባብ ኣጸናንዓ ንምትእትታው፡ ርክብ ኣብ መንጐ ተመራመርቲ ምዕባይ፡ ምድግጋም ኣብ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ከይፍጠር ምግታእን ንፍልጠት ናብ ተግባራዊን ጠቓምን ኣንፈት ምምእዛንን ምዃኑ ሓቢሩ።

  ገለ ጆርናላት ጽቡቕ ተቐባልነት ዘለዎምን ተነበብትን ክዀኑ እንከለዉ፡ ካልኦት ጆርናላት ኣብ ማእከላይ ደረጃ ወይ ድማ ኣብ ትሑት ደረጃ ተቐባልነት ዘለው ምዃኖም ዝገለጸ ፕሮፌሰር ዘመንፈስ፡ ጆርናላት ተቐባልነቶም ክዓዝዝ፡ ብስሩዕ ሰሌዳ ግዜ ክኸዱ፡ ቀጻልነት ዘለውም ሓደሽትን ኣገደስትን ትሕዝቶታት ክህልዎምን ጽፉፍ ውዳበን ምሕደራን ክኽተሉን ከም ዝግባኦም ኣብነታት ኣሰንዩ ገሊጹ። ብተወሳኺ ፕሮፌሰር ዘመንፈስ፡ ዘይ ስነ-ምግባራዊ ኣጠቓቕማ ጆርናላት ምስ ዕብየት ቴክኖሎጂ ንኽትቆጻጸሮ ኣሸጋሪ ስለ ዝዀነ፡ ሓደ ጆርናል ነዚ ዘይ ስነ-ምግባራዊ ልምድታት እንተ ዘይወጊዱ፡ ብኣሉታ ክጸልዎ ከም ዝኽእል ካብ ናይ ኤርትራውያን ጉጅለ መጽናዕቲ ተመኵሮ ኣብነት ብምጥቃስ ሓቢሩ። እቲ ብኮሌጅ ስነ-ፍልጠት ጥዕና ኤርትራ ዝተገብረ መጽናዕቲ፡ ብኔፓላውያን ተመሃሮ፡ ብዘይካ ንውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ዘይቅይሩ ነኣሽቱ ናይ ቁጽሪ ለውጥታት፡ ምሉእ ትሕዝቶ ናይቲ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ተሰሪቑ ከም ዝተሓትመ ዝሓበረ ፕሮፌሰር ዘመንፈስ፡ ምዕባለ ቴክኖሎጂ ኢንተርነት ኣብ ጉዳይ ስርቂ ስነ-ፍልጠታዊ ጽሑፋት ኣተሓሳሳቢን ንምቁጽጻሩ ኣሸጋሪን ምዃኑ ሓቢሩ።

  ቀጺሉ መደረኡ ዝቐረበ፡ ኣርታዒ ናይ “ጆርናል ስነ-ፍልጠትን ምህንድስናን ኤርትራ”፡ ፕሮፌሰር ገብራይ ኣስገዶም እዩ። ፕሮፌሰር ገብራይ ኣብ መደረኡ ካብ 2010 ኣትሒዙ ንኢንስቲትዩት ቴክኖሎጂ ኤርትራ፡ ካብ ናይ ትምህርቲ ኢንስቲትዩት ናብ ናይ ምርምር ኢንስቲትዩት ንምምዕባል ድሌት ከም ዝነበረን ምጅማር ናይ ማስተርስ ፕሮግራም ድማ ነቲ ዕላማ ንምብጻሕ ተባሂሉ ዝተበገሰ መደብ ምዃኑ ሓቢሩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኢንስቲትዩት ቴክኖሎጂ ኤርትራ ብዛዕባ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ምዝታይ ልሙድ ተርእዮ እናኾነ ይመጽእ ከም ዘሎ ዝገለጸ ፕሮፌሰር ገብራይ፡ “ጆርናል ስነ-ፍልጠትን ምህንድስናን ኤርትራ” ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ዓመታት ዘገምታዊ ዕብየት ይርእይ ምህላዉን ናብቲ ብፕሮፌሰር ዘመንፈስ ዝተጠቕሰ ‘ረቛሒታት ንዕዉት ጆርናል’ ንኽብጻሕ፡ ቀጻሊ ጻዕርታት ዝግበረሉ ጉዳይ ምዃኑ ገሊጹ። ኣብ መወዳእታ ፕሮፌሰር ገብራይ፡ ኢንስቲትዩት ቴክኖሎጂ ኤርትራ ካብ ካልኦት ኮለጃትን ሚኒስትሪታትን ስነ-ፍልጠት ጠቀስ ምርምራዊ ጽሑፋት ክቕበል ድሉው ከም ዝዀነን፡ እዚ ናይ ሕጂ ሕታም፡ ካብ ናይ ማሪን ኮለጅን ኮለጅ ሕርሻን መጽናዕታዊ ጽሑፋት ዘካተተ ምዃኑን ኣብ ዝቕጽል ጆርናል፡ ማዕረ ናይ ስነ-ፍልጠት መጽናዕታዊ ጽሑፋት ናይ ምህንድስና መጽናዕታዊ ጽሑፋት ክቐርብ ድሌት ከም ዘሎ ኣብሪሁ።

  ኣርታዒ “ጆርናል መጽናዕቲታት ኤርትራ” ዶክተር ዮናስ መስፍን ብወገኑ፡ ድሕረ ባይታ ናይ “ጆርናል መጽናዕትታት ኤርትራ” ንገዛእ-ርእሱ መጽናዕቲ ዘድልዮን፡ ካብ ቅድሚ ናጽነት ኣትሒዙ ብዝተፈላለዩ ኣብ ደገ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ንኤርትራ ዝምልከት ጽሑፋት ብመልክዕ ጆርናል ይዳሎ ከም ዝነበረን ገሊጹ። በዚ ሕጂ ሒዝዎ ዘሎ መልክዕ፡ “ጆርናል መጽናዕቲታት ኤርትራ” ኣብ 2004 ብመንገዲ ኮሌጅ ጥባባትን ማሕበራዊ-ስነፍልጠትን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ዝጀመረ ምዃኑ ዝገለጸ ዶክተር ዮናስ፡ ድሕሪ ዳግመ ውዳበ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ኤርትራ፡ እቲ ጆርናል ንኣርባዕተ ዓመታት ተቛሪጹ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ንምብርባሩ ኣብ 2010 ተዘትይሉ፡ ብምሉእ ደገፍ ኣሕተምቲ ሕድሪን ሃገራዊ ኮምሽን ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲን ኣብ 2012 ምሕታም ዳግም ከም ዝጀመረ ገሊጹ።

  ቀጺሉ ዶክተር ዮናስ፡ በቲ ጆርናል፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ሰፊሕ መጽናዕትታት ዝተኻየደሎም፡ ዑምቍት ዘለዎም፡ ንኤርትራ ዘገድሱ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ተሓቲሞም ምህላዎምን ብመልክዕ ኤሌክትሮኒካዊ መጽሓፍ ተዳልዮም ክዝርግሑ መደብ ከም ዘሎን ሓቢሩ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ንኹሎም ተሳተፍቲ ናይቲ ጆርናል ድሕሪ ምምስጋን፡ እቲ ጆርናል ንኽዓቢ፡ ተሳትፎ ሓደሽቲ ተመራመርቲ ኣገዳሲ ስለ ዝዀነ፡ ንኹሎም ዕዱማት እጃሞም ከበርክቱ ዕድመ ኣቕሪቡ።

  ክልቲአን ጆርናላት ብኣብያተ መጽሓፍቲ ኣውገት ተዘርጊሐን ኣለዋ። ኩሎም ኣብ ዝቕጽል ቅጺ ናይ’ዘን ጆርናላት ጽሑፍ ከበርክቱ ዝደልዩ ተመራመርቲ ክሳብ 13 ሕዳር 2013 እማመ መጽናዕታዊ ወረቓቕቶም ከቕርቡ ይኽእሉ።